Verborgen materie eindelijk gevonden 7 mei 2008 volkskrant.nl

Sterrenkundigen van het Utrechtse ruimteonderzoekslaboratorium SRON hebben het raadsel van de ‘verborgen materie’ in het heelal opgelost. Uit waarnemingen met de Europese röntgensatelliet XMM-Newton blijkt dat het gaat om langgerekte slierten van heet, ijl gas, tussen clusters van sterrenstelsels

Het heelal bestaat voor een groot deel uit mysterieuze donkere materie: onbekende elementaire deeltjes waarvan niemand de ware aard kent. Maar ook van de ‘gewone’ materie – atomen en moleculen – is ongeveer de helft altijd zoek geweest. Je kunt berekenen hoeveel er moet zijn, maar als je alle planeten, sterren en gaswolken bij elkaar optelt, kom je maar tot de helft.

Theorieën over de evolutie van het heelal voorspellen dat er langgerekte slierten van zeer ijl gas in het heelal moeten voorkomen. Op de knooppunten van dit ‘kosmische web’ zouden de gigantische clusters van sterrenstelsels zijn ontstaan. De ‘bruggen’ van ijl gas waardoor de clusters met elkaar zijn verbonden, zijn echter nooit waargenomen.

Jelle Kaastra en zijn promovendus Norbert Werner van SRON zijn daar nu voor het eerst wel in geslaagd. Werner bedacht dat de extreem zwakke röntgenstraling van een ijle gassliert makkelijker zichtbaar moet zijn als je er niet van opzij tegenaan kijkt, maar schuin van voren.

XMM-Newton werd op twee clusters gericht die vanaf de aarde gezien schuin achter elkaar staan. Op de röntgenfoto’s is inderdaad een zwakke ‘brug’ zichtbaar tussen de twee clusters. De ontdekking, gedaan in samenwerking met Nederlandse en Duitse astronomen, zijn inmiddels gepubliceerd in Astronomy & Astrophysics.

Nu het bestaan van het zogeheten ‘Warm-Hot Intergalactic Medium’ voor het eerst is aangetoond, gaan Kaastra en Werner natuurlijk op zoek naar andere slierten in het kosmische web. Met de toekomstige Europese röntgensatelliet XEUS zal het ook mogelijk zijn om de gasslierten in zijaanzicht te detecteren.

© Govert Schilling