Nieuw zonnemaximum komt wel, alleen wat later 18 juni 2009 volkskrant.nl

We hoeven niet bang te zijn voor een nieuwe Kleine IJstijd, ook al laat de nieuwe zonnecyclus ongewoon lang op zich wachten. Dat is de belangrijkste boodschap van Frank Hill en Rachel Howe van het Amerikaanse National Solar Observatory.

De zon vertoont een elfjarige activiteitscyclus. Tijdens een zonnemaximum zijn er veel zonnevlekken en energierijke uitbarstingen. Tijdens een zonneminimum is de zon juist heel rustig. Het laatste maximum was in 2001; het volgende wordt verwacht voor 2012 of 2013.

De afgelopen jaren maken zonnedeskundigen zich echter enige zorgen. De eerste vlekken van de nieuwe cyclus (nummer 24) hadden ruim een jaar geleden al moeten verschijnen, maar op een paar uitzonderingen na is de zon vrijwel continu ‘vlekkeloos’.

Volgens sommige astronomen ziet het er naar uit dat de zon aan de vooravond staat van een zeer langdurige periode van minimale activiteit. Zo’n langdurig minimum was er ook tussen 1645 en 1715. Op het noordelijk halfrond van de aarde lag de gemiddelde temperatuur toen een graad lager dan normaal. Dus misschien staat er opnieuw zo’n ‘Kleine IJstijd’ voor de deur.

Maar volgens Hill en Howe is die vrees ongegrond. Met een wereldwijd netwerk van zonnetelescopen hebben ze de afgelopen jaren trillingen en bevingen op het gasvormige oppervlak van de zon bestudeerd. Daaruit is informatie af te leiden over temperatuur- en drukverschillen in het inwendige van de zon.

Uit de metingen, die woensdag gepresenteerd zijn op een persconferentie van de Solar Division van de American Astronomical Society, blijkt dat oost-west gerichte straalstromen in het binnenste van de zon minder snel richting evenaar bewegen dan normaal het geval is.

Deze straalstromen, op een diepte van 1000 tot 7000 kilometer, lijken de vorming van zonnevlekken in gang te zetten zodra ze op 22 graden noorder- en zuiderbreedte aankomen.

De huidige straalstromen blijken zich echter veel minder snel te verplaatsen. Er is dus op zich niets mis met de activiteitscyclus van de zon, aldus Hill en Howe; cyclus 24 komt alleen ruim een jaar later op gang dan werd verwacht.

‘Waaróm de migratie van de straalstromen zo traag gaat, weten we echter niet,’ aldus Hill. ‘En wat dit eventueel betekent voor cyclus 25 is ook onbekend. Daarvoor beschikken we niet over genoeg gegevens.’

© Govert Schilling